Erg Testi Nedir ve Elektroretinografi Nasıl Yapılır?

Görme kaybı, ışık hassasiyeti veya gece görüşünde azalma gibi şikayetler, gözün arka tabakasında yer alan hücresel yapıların hasar gördüğüne işaret edebilir. Birçok hastanın araştırdığı erg testi nedir sorusu, tam da bu noktada, mikroskobik düzeydeki hücresel işlev bozukluklarını tespit etmek için devreye girer. Gözün anatomik yapısını incelemek her zaman yeterli olmaz; bazen hücrelerin biyoelektrik enerjisini ölçmek gerekir. Bu yazıda, oftalmoloji kliniklerinde sıkça başvurulan bu kritik testin tıbbi arka planını, adım adım nasıl uygulandığını ve hangi kritik hastalıkları henüz başlangıç aşamasındayken nasıl yakaladığını detaylıca inceleyeceğiz.

Erg Testi (Elektroretinografi) Nedir?

Erg testi nedir; gözün arka duvarını kaplayan ışığa duyarlı retina tabakasının, farklı şiddetlerdeki ışık flaşlarına karşı ürettiği elektriksel sinyalleri ölçen diagnostik (tanısal) bir oftalmolojik testtir. Kalbin elektriksel aktivitesini ölçen EKG cihazının göz için uyarlanmış, son derece hassas bir versiyonu olarak tanımlanabilir.

• İşlem, göz veya göz çevresine yerleştirilen özel mikro elektrotlar aracılığıyla gerçekleştirilir.

• Hem karanlık (skotopik) hem de aydınlık (fotopik) ortamlarda ölçüm yapılarak farklı hücre gruplarının sağlığı test edilir.

• Retina hücrelerinin ışık enerjisini biyolojik elektrik sinyaline dönüştürme kapasitesini milisaniyeler cinsinden kaydeder.

• Çıkan sonuçlar, dalga formunda (A-dalgası ve B-dalgası) grafiklere dönüştürülerek oftalmologlar tarafından analiz edilir.

Elektroretinografi (ERG) Nedir ve Tıbbi Olarak Neden Önemlidir?

Elektroretinografi (ERG) nedir sorusunu tam olarak yanıtlayabilmek için retinanın karmaşık anatomisini ve biyokimyasal çalışma prensibini anlamak gerekir. Gözümüzün en iç tabakası olan retina, dışarıdan gelen ışık dalgalarını yakalayarak beyne iletilecek elektriksel impuls (aksiyon potansiyeli) formuna dönüştüren milyonlarca fotoreseptör hücresinden oluşur. Bu reseptörler temel olarak iki ana gruba ayrılır: Çomak (Rod) hücreleri ve Koni hücreleri.

Çomak hücreleri, sayıca çok daha fazladır (yaklaşık 120 milyon) ve retinanın çevresel (periferik) bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Bu hücreler, düşük ışık seviyelerine son derece duyarlıdır; yani karanlıkta görmemizi (skotopik vizyon) ve hareketleri algılamamızı sağlarlar. Koni hücreleri ise (yaklaşık 6 milyon), retinanın merkezinde yer alan maküla bölgesinde yoğunlaşmıştır. Koni hücreleri aydınlık ortamlarda çalışır, renkli görmemizi ve ince detayları (okuma, yüz tanıma gibi) net bir şekilde seçebilmemizi (fotopik vizyon) kontrol eder.

Retina hastalıkları teşhisinde erg testi nedir sorusunun klinik değeri tam bu hücre ayrımında yatar. Standart bir göz muayenesinde doktor oftalmoskop ile retinanın yüzeyini görebilir, ancak hücrelerin ne kadar sağlıklı elektrik ürettiğini bilemez. Bazen hücreler fiziksel olarak sağlam görünse de fonksiyonel olarak ölmekte olabilir. ERG cihazı, spesifik dalga boylarında ışıklar göndererek önce çomak hücrelerinin, ardından koni hücrelerinin tepkilerini ayrı ayrı izole eder ve ölçer. Bu elektriksel tepkilerin gücündeki (amplitüd) azalma veya tepki süresindeki (implicit time) milisaniyelik gecikmeler, hastada henüz hiçbir görme kaybı şikayeti başlamadan yıllar önce bile genetik hastalıkların sinyalini verebilir.

Erg Testi Ne İçin Kullanılır ve Hangi Hastalıkları Teşhis Eder?

Elektriksel sinyallerin analizi, gözün arka segmentini etkileyen pek çok genetik, metabolik veya toksik hastalığın kesin tanısında altın standarttır. Erg testi ne için kullanılır sorusunun yanıtı, genellikle retina hücrelerini sessizce ve yavaş yavaş tahrip eden ilerleyici hastalıkların listesini içerir. Klinik kılavuzlara göre, bu testin en sık kullanıldığı tıbbi durumlar şunlardır:

Retinitis Pigmentosa (Tavuk Karası): Toplumda tavuk karası olarak bilinen bu kalıtsal hastalık, çomak hücrelerinin yavaş yavaş işlevini yitirmesiyle başlar. Hastalar ilk olarak gece görme zorluğu çeker, ardından çevresel görüşleri daralarak "tüp görüş" (sanki bir borunun içinden bakıyormuş gibi) seviyesine iner. Gece körlüğü şüphesi için hangi göz testi yapılır sorusunun klinik oftalmolojideki kesin ve birincil yanıtı ERG testidir. Cihaz grafiğinde çomak hücrelerinin elektriksel dalgasının hiç oluşmaması veya çok düşük kalması, bu hastalığın kesin kanıtıdır.

Maküla Dejenerasyonu (Sarı Nokta Hastalığı): Retinanın merkezi olan maküladaki koni hücrelerinin ilerleyen yaş veya genetik faktörlerle hasar görmesidir. Hastalar merkezi görüşlerinde bulanıklık, karanlık noktalar veya düz çizgileri eğri görme gibi şikayetler yaşarlar. Özellikle multifokal ERG (mfERG) testleri, doğrudan maküladaki lokal hasarın derecesini santimetrekare bazında haritalandırarak erken teşhise olanak tanır.

Diyabetik Retinopati: Uzun süreli ve kontrolsüz diyabet hastalarında, retinayı besleyen ince kılcal damarlar zamanla tıkanır veya sızıntı yapmaya başlar. Dokunun oksijensiz (iskemi) kalması, fotoreseptör hücrelerinin işlevini bozar. ERG, diyabetik retinopati vakalarında dolaşım bozukluğunun retina hücrelerine ne kadar zarar verdiğini kantitatif (sayısal) olarak ölçmek için kullanılır.

İlaç Toksisitesi (Zehirlenme): Sıtma, romatoid artrit veya bazı psikiyatrik durumlar için kullanılan ağır ilaçlar (örneğin; klorokin, hidroksiklorokin, tioridazin), uzun süreli kullanımda retinada toksik birikim yapabilir. Bu ilaçları kullanan hastalar, görme kaybı hissetmeseler dahi periyodik olarak ERG kontrolünden geçmelidir. Elektriksel dalgalardaki anormallikler, toksisitenin ilk işaretidir ve ilacın dozunun ayarlanması için hekime kritik veriler sunar.

Erg Testi Kimlere Yapılır ve Uygun Adaylar Kimlerdir?

Teşhis yelpazesi oldukça geniş olduğu için, erg testi kimlere yapılır sorusunun yanıtı sadece belli bir yaş grubunu veya hasta tipini kapsamaz. Bu test, retina fonksiyonlarından şüphe duyulan her yaştan bireye güvenle uygulanabilen non-invaziv (cerrahi olmayan) bir prosedürdür.

Yetişkinlerde uygulanabilirliği rutindir; özellikle aile geçmişinde genetik retina distrofisi bulunanlar, ani ve açıklanamayan görme alanı kayıpları yaşayanlar, yoğun ışığa karşı aşırı hassasiyeti (fotofobi) olanlar ve katarakt ameliyatı öncesi retinasının durumunu görmek isteyen hastalar birincil adaylardır. Ancak pediatrik hastalar için süreç biraz daha farklı yönetilir. Bebeklerde ve çocuklarda erg testi nasıl yapılır sorusu ebeveynler için büyük önem taşır. Bebeklerde (özellikle Leber Konjenital Amarozu gibi doğumsal körlük şüphelerinde) çocuk test sırasında hareketsiz kalamayacağı için, işlem genellikle hafif bir sedasyon (uyutma) veya genel anestezi altında ameliyathane koşullarında gerçekleştirilir. Çocuklara özel, cilt yüzeyine yapıştırılan daha konforlu elektrotlar kullanılarak göz travması riski tamamen sıfırlanır.

Elektroretinografi Nasıl Yapılır? (Adım Adım Test Süreci)

Klinik standartlara göre elektroretinografi nasıl yapılır sorusunun cevabı, hastanın kooperasyonu ve teknisyenin uzmanlığıyla şekillenen, uluslararası oftalmoloji protokollerine (ISCEV standartları) bağlı çok aşamalı bir prosedürdür. Bir erg testi nasıl yapılır, hangi aşamalardan geçilir, adım adım inceleyelim:

1. Hazırlık ve Pupilla Dilatasyonu

Hasta kliniğe geldiğinde, ilk olarak gözbebeklerini (pupilla) genişleten özel damlalar uygulanır. Gözbebeklerinin tamamen açılması yaklaşık 20-30 dakika sürer. Bu işlemin amacı, test sırasında kullanılacak ışık flaşlarının, gözbebeği tarafından engellenmeden retinanın tamamına (periferik bölgeler dahil) maksimum seviyede ulaşabilmesini sağlamaktır. Ayrıca, hastanın rahatsızlık hissetmemesi için kornea yüzeyini uyuşturan lokal anestezik damlalar damlatılır.

2. Karanlık Adaptasyonu (Skotopik Aşama)

Gözbebekleri genişledikten sonra, çomak (rod) hücrelerinin test edilebilmesi için hastanın gözünün tam karanlığa alışması gerekir. Hasta, tamamen ışıksız, yalıtılmış bir odaya alınır ve burada en az 20-30 dakika bekletilir. Biyokimyasal olarak bu süre, ışıkta tükenen "rodopsin" adlı pigmentin karanlıkta yeniden sentezlenerek gözün düşük ışığa maksimum duyarlılık kazanması için şarttır. Bu süre tamamlanmadan teste başlanırsa, çomak hücrelerinden doğru elektrik sinyali alınamaz.

3. Elektrotların Yerleştirilmesi

Karanlık adaptasyonu tamamlandıktan sonra (hala loş veya kırmızı ışık altında), cihazın sinyalleri algılayacak elektrotları hastaya yerleştirilir. Günümüzde en yaygın kullanılan iki tip elektrot vardır:

• Korneal Elektrotlar: Sert bir kontakt lense benzeyen, içinde altın veya gümüş teller bulunan elektrotlar doğrudan uyuşturulmuş kornea yüzeyine oturtulur. En güçlü ve net sinyaller bu yöntemle alınır.

• DTL (Cilt/Konjonktiva) Elektrotları: Çok ince, saç teli kalınlığında gümüş bir ip, alt göz kapağının hemen içine yatırılır. Korneal lense göre hastalar için çok daha konforludur ve özellikle çocuklar ile yaşlılarda tercih edilir.

  Ayrıca, elektriksel devreyi tamamlamak (topraklama yapmak) için alın veya kulak memesi bölgelerine de yapışkan referans elektrotları yerleştirilir.

4. Skotopik (Karanlık) Flaş Ölçümleri

Hasta, içi beyaz, küre şeklinde bir cihaza (Ganzfeld stimülatörü) bakar. Karanlık odada, cihazın içinden belirli aralıklarla, çok düşük şiddetten başlayıp giderek artan mavi veya beyaz flaş ışıkları patlatılır. Her flaşta, hastanın çomak hücreleri uyarılır ve retinanın ürettiği biyoelektrik enerji mikrovolt seviyesinde kaydedilir. Hasta bu flaşları sadece izler, herhangi bir tuşa basması veya tepki vermesi gerekmez.

5. Aydınlık Adaptasyonu ve Fotopik Aşama

Karanlık testleri bittikten sonra, odanın ışıkları açılır veya Ganzfeld küresinin içi sürekli bir arka plan ışığıyla aydınlatılır. Hastanın makülasındaki koni hücrelerinin test edilebilmesi için gözün 10 dakika boyunca aydınlığa adapte olması beklenir. Adaptasyon sonrası, bu kez aydınlık arka plan üzerinde çok daha parlak ve hızlı (flicker - saniyede 30 kez yanıp sönen) flaşlar gönderilerek koni hücrelerinin reaksiyon hızı ve kapasitesi ölçülür. İşlem tamamlandığında elektrotlar nazikçe çıkarılır ve test sonlandırılır. Toplam süre, adaptasyon evreleriyle birlikte genellikle 1 ila 1.5 saat arasında değişmektedir.

Full Field ERG, Multifokal ERG ve Diğer Retina Testleri

Klinik değerlendirme sürecinde tek bir ERG formatı yoktur; şüphelenilen hastalığın türüne göre teknolojinin farklı varyasyonları kullanılır. Cihazın genel ölçüm modlarına ek olarak, spesifik farklılıklara da değinmek gerekir.

Full Field ERG (Tam Alan ERG): Tüm retina yüzeyinin, milyonlarca hücrenin aynı anda verdiği toplam elektriksel yanıtı ölçer. Uluslararası standart testtir. Çomak hücrelerinin yaygın olarak etkilendiği tavuk karası gibi hastalıkların teşhisinde bir numaralı yöntemdir. Full field erg uygulamasında gözün tek bir noktasına değil, her yerine eşit ışık gönderilir.

Multifokal ERG (mfERG): Eğer hastalık tüm retinayı değil, sadece merkezi (maküla) etkiliyorsa, full field erg tek başına yetersiz kalabilir. Çünkü merkezdeki koni hasarı, çevredeki milyonlarca sağlıklı çomak hücresinin yüksek elektrik sinyali içinde kaybolabilir. Bu gibi durumlarda, full field erg mi yoksa multifokal erg mi daha iyi sorusu gündeme gelir. Cevap, hastanın merkezi görme kaybı yaşayıp yaşamadığına bağlıdır. Multifokal ERG'de hasta altıgenlerden oluşan satranç tahtası benzeri bir ekrana bakar. Ekranın farklı bölgeleri bağımsız olarak titreşir ve cihaz retinanın 100'den fazla farklı noktasının elektrik haritasını 3 boyutlu olarak çıkarır. Sarı nokta hastalığı veya klorokin toksisitesi için mfERG çok daha üstündür.

Electrooculogram (EOG): Göz hastalıklarında elektroretinografi ile en çok karıştırılan ancak biyolojik olarak farklı bir prensibe dayanan diğer testtir. Electrooculogram (EOG), retinanın ışığa verdiği anlık flaş tepkisini değil, gözün kornea tabakası (pozitif kutup) ile retinanın en arka katmanı olan pigment epiteli (negatif kutup) arasındaki istirahat potansiyelini, yani sabit voltaj farkını ölçer. Hasta gözlerini sağa ve sola hareket ettirdikçe bu voltajdaki değişimler kaydedilir. Özellikle Best Hastalığı (Vitelliform Maküler Distrofi) teşhisinde ERG normal sonuç verirken, EOG şiddetli anormallik göstererek kesin tanıyı koydurur.

Test Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğru ve net sinyaller elde edebilmek için, hastaların teste gelmeden önce uyması gereken bazı klinik kurallar bulunmaktadır:

1. İlaç Kullanımı: Testten önce aç kalınmasına gerek yoktur, hasta rutin beslenmesine devam edebilir. Düzenli kullanılan tansiyon veya şeker ilaçları alınmalıdır. Ancak, özellikle göz içi basıncını düşüren bazı glokom damlaları pupilla dilatasyonunu engelleyebileceği için, kullanılan tüm ilaçlar önceden oftalmoloğa bildirilmelidir.

2. Kozmetik ve Gözlük: Elektrotların cilde ve korneaya tam temas etmesi için göz çevresinde kesinlikle makyaj, krem veya losyon olmamalıdır.

3. Kontakt Lens: Korneal elektrot takılacaksa, hasta test günü kontakt lens takmamalı, randevuya gözlüğü ile gelmelidir. Testten sonra da enfeksiyon riskine karşı en az 24 saat lens kullanımı önerilmez.

4. Ulaşım: Test sırasında gözbebekleri damla ile büyütüleceğinden, işlem sonrasında birkaç saat boyunca bulanık görme ve şiddetli ışık hassasiyeti yaşanacaktır. Bu nedenle hastaların kendi araçlarını kullanmaları tehlikelidir; mutlaka bir refakatçi veya toplu taşıma/taksi ile dönmeleri planlanmalıdır.

Devlet veya Özel Hastanelerde Elektroretinografi Fiyatları

İleri teknoloji gerektiren bu cihazlar her tıp merkezinde bulunmamaktadır. Testin maliyeti üzerinde; kullanılan elektrotların türü (tek kullanımlık DTL elektrotlar maliyeti artırabilir), testin full field veya multifokal olması, çocuk hastalar için sedasyon/anestezi gerekliliği ve işlemi değerlendirecek hekimin retina veya nöro-oftalmoloji alanındaki uzmanlık derecesi etkilidir. Devlet veya özel hastanelerde elektroretinografi fiyatları araştırması yaparken, salt fiyattan ziyade kliniğin uluslararası ISCEV standartlarına uygun kalibrasyon yapıp yapmadığını ve hekim kadrosunun tecrübesini sorgulamak, doğru teşhisin konulabilmesi için çok daha kritik bir karar kriteridir.

Sık Sorulan Sorular

ERG testi sırasında gözlerde ağrı veya acı hissedilir mi?

İşlem öncesinde göz yüzeyine anestezik damlalar damlatıldığı için korneal elektrotların yerleştirilmesi sırasında veya flaş patlamaları esnasında kesinlikle acı veya ağrı hissedilmez. Sadece lense bağlı hafif bir batma veya gıdıklanma hissi oluşabilir.

Elektroretinografi sonuçları kaç günde çıkar ve kim yorumlar?

Cihaz, elektriksel dalgaları milisaniyeler içinde anlık olarak bilgisayar ekranına yansıtır; yani ölçüm verileri test biter bitmez hazırdır. Ancak bu karmaşık A ve B dalgalarının analizi ve raporlanması uzman bir retina hekimi (oftalmolog) tarafından aynı gün içinde yapılarak hastaya bildirilir.

Testten sonra ne zaman normal hayata dönebilirim?

Kornea yüzeyindeki uyuşukluk yaklaşık 30 dakika, gözbebeği büyümesi ve ışık hassasiyeti ise kullanılan damlanın tipine göre 3 ila 6 saat arasında tamamen geçer. Bu süre zarfında güneş gözlüğü takılması önerilir; ertesi gün tamamen normal yaşama dönülür.

Katarakt hastalığı varken ERG testi yapılabilir mi?

Yoğun katarakt, ışığın retinaya ulaşmasını kısmen engellese de, ERG testinin yapılmasına engel değildir. Aksine, katarakt ameliyatı planlanan ancak retinasında hasar şüphesi olan hastalarda, ameliyatın görmeyi artırıp artırmayacağını öngörmek için ameliyat öncesi bu test özellikle istenir.

Sonuç

Erg testi nedir sorusu, görme kaybının kaynağını hücresel düzeyde bulmaya yarayan, oftalmolojinin en gelişmiş tanı araçlarından birinin adıdır. Elektroretinografi, standart göz muayenelerinde gözden kaçabilecek retina dejenerasyonlarını, genetik hastalıkları ve hücresel fonksiyon kayıplarını kusursuz bir doğrulukla ve erken aşamada tespit etmeyi sağlar. Zamanında yapılan doğru teşhis, geri döndürülemez görme kayıplarını durduracak tedavi protokollerinin ilk ve en önemli adımıdır. Göz sağlığınızdaki belirsizlikleri ortadan kaldırmak ve ileri düzey teşhis teknolojilerinden faydalanmak için uzman kadromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Gelişmiş retina tanı testleri, ERG çekimi ve uzman oftalmologlarımızla görüşmek için hemen randevu alın Çağın Göz Hastanesi Retina Ünitesi Randevu Sayfası